Gökdelenlerin Ekonomik Krizi Tetiklediği Teorisine 6 Büyük İspat

Başta İstanbul’da olmak üzere 2000’li yılların sonlarında başlayan ve büyükşehirlerde hızla yükselen gökdelenler ekonomik krizi tetikliyor olabilir mi?

1999 yılı sonunda, ülkelerin, kaynaklarını gökdelen inşa etmeye ayırdığını ve bu durumun ekonomide yavaşlamaya sebep olduğu teorisi Ekonomist Andrew Lawrence tarafından ortaya atılmıştı.

Teorinin dayandırıldığı varsayım şöyle; kaynaklarını gökdelen inşalarına ayıran ülke ekonomilerinde büyüme yavaşlıyor. Bu aşamada riskli ve pek de ekonomik olmayan yatırımlar yapılmaya devam ediliyor. Gökdelenlerdeki onlarca konut ve ofisler ucuz kredilerle satılıyor ve bu durum emlak balonunu ortaya çıkarıyor. Devamındaysa ekonomik kriz patlak veriyor…

Her ne kadar bu bir teori olsa da geçmişe bakıldığında, teoriye ispat niteliği taşıyan pek çok örneğe rastlayabiliyoruz.

Teoriyi doğrulayabilecek 6 büyük ispat!

Gökdelenlerin ekonomik krize sebep olduğu veya ekonomik krizi tetiklediği teorisini ispatlayabilecek, tarihe damga vuran 6 anı derledim. İşte o anlar.

1. 1873 Ekonomik Krizi ve Equitable Life İnşası

Equitable Life - Görsel: Wikipedia

Equitable Life – Görsel: Wikipedia

ABD’nin New York şehrinde inşa edilen o yılların en görkemli yapılarından Equitable Life sonrası 1873 ekonomik krizi meydana geliyor. Krizin üretim fazlası sebebiyle ortaya çıktığı belirtilirken, batan bankalar, şirketler ve New York Menkul Kıymetler Borsası’nın 10 gün kapatılması tarihe geçiyor.

2. Singer Kulesi İnşası ve 1907 Ekonomik Krizi

Singer Kulesi - Görsel: Wikipedia

Singer Kulesi – Görsel: Wikipedia

Singer Kulesi ve Metropolitan Kuleleri inşası sonrasında 1907 yılında ABD’de “bankacılık krizi” olarak da anılan bir kriz vuku buluyor. Bu krizin FED’in (Federal Rezerv Sistemi) kurulmasına neden olarak gösterildiği de bilinmektedir. Ayrıca, bazı çevreler 1907 krizinin I. Dünya Savaşını’da dolaylı olarak etkilediğini iddia etmektedirler.

3. Empire State ve 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı

Empire State - Görsel: Wikipedia

Empire State – Görsel: Wikipedia

İnşaatına 1929 yılında başlanan ve bitirildiği yıl 1931’de dünyanın en yüksek binası unvanını alan Empire State tüm dünyayı krize sürüklemiş olabilir mi? Teoriye göre evet. 1929 yılında temeli atılan gökdelenin ardından başta ABD olmak üzere birçok dünya ülkesi krize giriyor. Kriz dünya genelinde 50 milyon kişisinin işsiz kalması, dünya genelinde üretimin azalması ve dünya ticaretinde büyük daralmalara sebebiyet veriyor.

4. Willis Kulesi ve 1973 Krizi

Willis Kulesi - Görsel: Wikipedia

Willis Kulesi – Görsel: Wikipedia

Şikago, Illinois’de 1973 yılında yapımı biten Willis Kulesi’nin ardından ABD ve bazı dünya ülkelerinde hiperenflasyon yaşanıyor. Suriye ve Mısır’ın aynı tarihlerde İsrail’e saldırması zaten çıkmakta olan krizi tetikliyor ve dünyada petrol krizi yaşıyor.

5. Petronas İkiz Kuleleri ve 1997 Doğu Asya Mali Krizi

Petronas İkiz Kuleleri - Görsel: Wikipedia

Petronas İkiz Kuleleri – Görsel: Wikipedia

Malezya’nın sembol yapılarından Petronas İkiz Kuleleri teoriye göre 1997 Doğu Asya Mali Krizine sebep oluyor. Bu kriz Doğu Asya ülkelerini büyük ölçüde etkisi altına alıyor. Rusya ve Brezilya gibi ülkelerde de etkisi hissedilen kriz, az da olsa ABD’li yatırımcıları da etkiliyor.

6. Burç Halife ve Dubai Finansal Krizi

Burj Halife - Görsel: Wikipedia

Burj Halife – Görsel: Wikipedia

2010 yılında yapımı tamamlanan Burç Halife sonrası Dubai büyük bir finansal krizle karşı karşıya kalıyor. Kriz sırasında Palmiye Adası, Dünya Projesi, Dubai Kuleleri ve Limanlar gibi pek çok projeye yatırımlar yapılıyor fakat yaşanan kriz bazı projelerde inşaatları durma noktasına getiriyor.

Yukarıdaki örnekleri göz önünde bulundurduğumuzda meydana gelen krizlerin nedenleri iyice irdelendiğinde Lawrence’ın teorisine hak vermemek elde değil. Büyük yapılar doğrudan krizleri ortaya çıkarmıyor olsa da kuşkusuz ki, bir şekilde dolaylı olarak tetikliyor. Kaynakların bu tarz yapılara aktarılması ve kredili satışların emlak balonu şişirmesiyle zaten büyük krizler kaçınılmaz olur, bunun pek çok örneğine şahit olduk.

Yine de tüm bu örneklerin bir teoriden ibaret olduğunu unutmamak gerekiyor.

YORUMLAR

  1. Devrim Şanlı dedi ki:

    Her türlü tetikler hatta daha ileriye taşıyalım emlak balonuna neden olacak her şey zaten ekonomik krizi tetikler. Yüksek inşaat harcamaları buna ortam yaratıyorsa kriz kaçınılmaz olur. Bunu tek düşünenin ekonomist Andrew Lawrence olduğunu sanmıyorum. Adını bile şimdi duydum..

  2. Bullmist dedi ki:

    Teoriyi sadece gökdelen şeklinde nitelendirmek yanlış bütün pahallı yapıları kapsıyor kesinlikle. Lawrence’ın bu teorisini uzun uzun okuma fırsatını bulmadıysanız ilgilenen arkadaşlara iyice araştırmalarını tavsiye ederim. Daha derin çıkarımlar yapmak mümkün.

  3. ekonolikid dedi ki:

    Bu yazı öylesine ilgimi çekti ki tam olarak gökdelenler değil ama emlak üzerinden krizleri araştırmaya başladım. Daha nelerr var nelerr hep atlamışsınız :))

  4. edi dedi ki:

    Emlak fiyatlarında abartısız söylüyorum en az yüzde 50 balon var. Uzak durun yanmayın

  5. İlker dedi ki:

    Diğer şehirlerde nasıl bilmiyorum ama istanbul’da yaşıyorum 1+1 mazarasız sıradan bir apartman dairesinin fiyatı 600 bin lira. 75 metrekare daire! bizim ülkemizde gelişme illa inşşatla mı olmak zorunda olacağı bu. beter olacağız.

  6. balon patltma dedi ki:

    Emlak balonu sizce ne zaman gibi patlar? Öngörü düşünce paylaşır mısınız? öğrenciyiz ayrı eve çıkıcazda

  7. Alper Goker dedi ki:

    O herif yuzunden emlak balonu olustu turkiye de ve simdi subprime mortgage kriz vs fed bu sefer faizleri kaldirdi hadi simdi ne olacak?

  8. İsmail dedi ki:

    İstanbul’da yeniyi bırakın evlerin fiyatı çok yüksek normal şartlarda çalışan insanların o evlerden alması imkansız bakın gökdelen demiyorum bildiğiniz dört beş katlı apartman daireleri. Patlayacak fiyatlar bakalım ne zaman

  9. mustafa dedi ki:

    kentsel dönüşümde etkiler o vakit görelim olacağı

  10. Hüseyin Kad. dedi ki:

    Güzel yazı.. Türkiye’de balonun olduğunu son senelerdir söylenen birşey. Daha geçen izledim haberlerde istanbul’da evlerin fiyatı %20 – 25 arası arttı diyolar. Yok öyle birşey. bu fiyat balonunun büyük çocugunlu küçük müteahhit şirketleri ve birkaç kendini bilmez şirket yüzünden oluştu. Fiyatlar er geç normal seviyeye çekilecektir.

  11. Cengiz Çoban dedi ki:

    Ekonomi patlamak üzere olan bi bomba. Bugün emlak yarın sanayi. Tüm sektörler maalesef eşikte ve kötü zor günler.

  12. yüksel erdem dedi ki:

    hep temenni edilen şeyler.

  13. fatih dedi ki:

    emlak balonunu diyor gözüm takıldı