İşsizlik Türleri Nelerdir? Ekonomideki 6 İşsizlik Türü

13.10.2021

Ekonomide istemli işsizlik türü dışında; geçici, mevsime bağlı, dönemsel, yapısal, teknolojik ve gizli işsizlik çeşitleri bulunur. Bu yazıda ekonomideki işsiz türleri nelerdir inceleyeceğiz.

Genel anlamda baktığımızda klasik ekonomistler, ekonominin süreklilik halinde tam istihdam dengesinde bulunduğunu ileri sürmüşler ve işsizlik üzerinde fazla durmamışlardır. Yine klasik ekonomistler, ekonomide sadece istemli ve geçici işsizliğin aranabileceğini kabul ederek bu işsizlik türleri üzerinde durmuşlardır.

Temelde işsizlik; İstemli (İradi) işsizlik ve İrade dışı diğer tabirleriyle friksiyonel, arızi ve gayri iradi işsizlik olarak iki türe ayrılıyor.

İstemli (İradi) İşsizlik

İstemli işsizliğinin üzerinde kısa duracağım. Zaten adından da anlayabileceğiniz üzere istemli işsizlik, kişi özgürlüğü ve çalışma özgürlüğü bulunan toplumlarda çalışma gücüne sahip olup da ücret koşulları veya çalışabilme olanağı olduğu halde çalışmayan, çalışmak istemeyen kişilerin oluşturduğu işsizliktir.

İstem Dışı (Gayri İradi) İşsizlik

Bilinmesi gereken ve çoğu zaman sınavlarda da türleri sıkça sorulan işsizlik türü istem dışı işsizliktir. İstem dışı işsizlik türü, iş bölümü ve uzmanlaşmanın ileri seviyelerde olduğu ülkelerde sık sık ortaya çıkan ve ekonomik açıdan gerçek bir işsizlik türüdür.

Bu istem dışı işsizlik türünde sınıflandırılacak kişiler, istemli işsizlikte olduğu gibi kendi karar ve tercihleriyle işsiz kalmamışlardır. İşsizlikten kurtulmaları da yine kendi çabalarına bağlı değildir. Bu işsizlik ülke ekonomisindeki koşullara bağlıdır.

Kısaca özetleyecek olursam; istem dışı işsizlik, çalışabilir iş gücünün geçerli ücret ve çalışma koşulları altında çalışmak istediği halde geçici ya da sürekli olarak çalışabilecekleri iş yeri bulamama durumudur.

İstem dışı işsizlik 6 tür altında incelenebilir. Tek tek kısaca açıklayalım:

1. Geçici (Friksiyonel) İşsizlik

Adından da anlayabileceğimiz üzere geçici işsizlik, geçici bir zaman dilimi içinde işsiz kalma durumudur. Bu işsizlik, çoğu zaman yer veya iş değiştirme gibi durumlarda oluşur. Arızi, geçici ya da friksiyonel işsizlik olarak da bilinir.

2. Dönemsel (Konjonktürel) İşsizlik

Üretim ve tüketim etkilerinin yüz binlerce üretici ve tüketici kararlarına göre yönlendiği piyasa ekonomilerinde yani kapitalist sistemde ekonomik etkinliklerde zaman içerisinde dalgalanmalar yaşanabilir. Bu dalgalanmaların sonucuyla bunalım ve duraklama dönemlerinde ortaya çıkan işsizlik dönemsel ya da konjonktürel işsizlik olarak adlandırılır.

3. Yapısal (Strüktürel) İşsizlik

Ekonominin yapısal özelliklerinden ve talep yapısındaki değişmeler sebebiyle ortaya çıkan türe, yapısal veya strüktürel işsizlik adı verilir. Bu işsizlik ekonomi içi veya ekonomi dışı nedenlerden dolayı ortaya çıkabilir. Az gelişmiş ya da gelişmekte olan ülkelerde yapısal işsizlik türüne genellikle rastlanır.

4. Teknolojik İşsizlik

Bu işsizlik türü ülkelerdeki teknolojik ilerleme veya işletmelerdeki yenilik ve üretimdeki teknolojik değişikliklerle ortaya çıkar. Örnekle daha anlaşılabilir hale getirelim, mesela bir fabrikada çalışan işçilerin yaptığı işi, işletmenin yeni aldığı teknolojik bir makine yapabiliyorsa bu işçilere gerek kalmayacağından teknolojik işsizlik meydana gelecektir. Farklı bir değişle, yeni teknolojilerin insan gücü yerine kullanılması bu işsizlik türünün sebebidir.

5. Mevsimsel İşsizlik

Ülke ekonomilerinin bir çok kesimlerinde sosyal veyahut doğal etmenlerin etkisiyle ekonomik etkinlikler mevsimlik dalgalanmalar gösterebilir. Mevsimsel olarak çalışma imkanları artar veya azalabilir. Örneğin, yaz aylarında Bodrum (Muğla) gibi tatil beldelerinde iş olanakları artarken, kış aylarında bu olanaklar azalır. Aynı şekilde Karadeniz’de çay veya fındık toplama dönemlerinin bitimini de mevsimsel işsizliğe örnek olarak gösterebiliriz.

6. Gizli İşsizlik

İşsizlik türleri arasında en çok karıştırılan da gizli işsizliktir. Bunun nedeni muhtemelen ekonomi yazınında gizli işsizliğin tanımının tam olarak yapılmayışıdır. Fakat dolandırmadan basit bir cümleyle gizli işsizliği anlatmaya çalışacağım: Mevcutta bulunan emek ögesi, çalışır göründüğü halde gerçekte elde edebileceği verimliliğin altında çalışıyorsa gizli işsizliği meydana getiriyor demektir. Bu işsizlik türü genellikle az gelişmiş ülkelerde, tarım veya kapalı aile işletmelerinde görülmektedir.

YORUMLAR

  1. Nur dedi ki:

    Friksiyonel arizi geçici işsizlik türleri hakkında bilgi arıyordum ne yalan söyleyeyim fazlasıyla anlatılmış. Umarım sınavımda da sorunsuz yapabilirim.

  2. Ahmet dedi ki:

    Ekonomi politikaları en fazla hangi işsizlik türü ile ilgilenir?

    1. Umut dedi ki:

      Bence istem dışı işsizlik. Çünkü iradi işsizlik kişinin kendi elinde olduğu için yapılabilecek çok fazla bir şey olduğunu sanmıyorum. İstem dışı işsizlik ise çalışmak istediği halde çalışamayan kişileri etkiliyor. Bu nedenle de üzerinde durulması gerekir.

  3. Erkan dedi ki:

    İşsizlik türleri arasına bir de Covid-19 eklemenizi rica edeceğim. İşin var ama para alamıyorsun veya dükkanını açıyorsun ama müşteri gelmiyor. Kimsenin parası yok. Sakın istem dışı işsizlik demeyin çünkü bu çok farklı bir durum.

  4. Birsen dedi ki:

    Allahtan basit anlatmışsın. Gizli işsizlik kısmını tek cümleyle geçiştirmek yerine yada deyiminle basit olmak yerine daha anlaşılır olabilirdin.

  5. Canan dedi ki:

    Daha fazla yazsanız bunlardan süper olur ama

  6. tero dedi ki:

    Selam. son yazılan yazı gizli işlizle ilgili makale
    yayınlanacaktı. Yayınlanacak mı yayınlanmayacak mı? Yayınlanacaksa
    acele eder misiniz rica etsem? Ben aradım bulamadım yayınlandıysada

    1. ekonomist.co dedi ki:

      Selamlar, okurumuz tarafından gönderilecek makaleden bahsediyorsanız makale elimize ulaştı fakat yayınlanmadan önce bilgilerin kontrol edilmesi gerekiyor. En kısa sürede yayınlayacağız.

  7. berkay dedi ki:

    Ben teknolojik işsizliğin yeni iş olanaklarını ortaya çıkardığından üzerinde tekrar düşünülmesi gerektiğini düşünüyorum. Verilen örneye benzer olarak daha önce belirli işletme 3 muhasebeci çalıştırıyor olsun daha sonra yazılım satın aldığını varsayıp muhasebeci sayısını 1’e indirdiğini düşünelim işsizlik oldu mu evet ama aynı şekilde yazılım sektörüne 2 yeni iş olanağı kazandırmış olabilir. Bu açıdan bakıyorum sürekli ne kadar doğru bilemiyorum ama ben böyle olduğunu düşünüyorum. Belkide teknolojik işsizlik, işsizlik türlerinden çıkarılmalı.

    1. Sefa Şirin dedi ki:

      Aman diyim sakın sınavda da böyle şeyler yazma :)

  8. Özlem dedi ki:

    Yapısal işsizlik endojen ve eksojen nedenlerden kaynaklanabiliyor. Endojen daha çok sistemle alakalıyla eksojen elde olmayan doğal afet, terör, savaş gibi nedenlerle ortaya çıkıyor. Belki bu bilgi de lazım olur.

    1. Murat dedi ki:

      savaş tamam da terör nasıl eksojen oluyor, neye dayanarak yazdınız bunu?

    2. Sinan dedi ki:

      Dışsal etken arasında yer alıyor sistemin elinden gelen bir durum yoksa eksojen olur terörde tıpkı savaş gibi. Neticede savaş, terör, doğal afet istenen şeyler değildir.

  9. paraAnormal dedi ki:

    görsel işsizi değil evsizi anlatıyor. işsiz diye evsiz koymanızda 10 numara 5 yıldız olmuş! yine de allahtan korkum var içerik güzel hak yemiyeyim

  10. merkezege dedi ki:

    Şimdi içinde bulunduğumuz işsizlik ordusu içinde durum yapısal işsizlik. Ülkenin ekonomide sorun var. İstemli işsizlikte yok değil herkesin memur olmaya çalıştığı bi ülke düşünün işte orası Türkiye.

  11. Zafer dedi ki:

    Ekonomi yazınında tam belirtilmiyor olsada gizli işsizlik üzerine yazılabilecek epey şey var. Ben geçen yıl bu konuda makale hazırlamıştım sunum için size mail yollarım isterseniz bu yazının gizli işsizlik maddesini güncelleyin faydası olacaksa veya ayrı şekilde de dilerseniz yayınlayabilirsiniz. Ben faydalı olacağını düşünüyorum. Gerçi şuanki makalede gayet faydalı ama fazla bilginin zararı olmaz herkes yararlansın. Haber bekliyorum sizden.

    1. Merhaba, yazınızı yayınlamaktan mutluluk duyarız. Bize ulaşıp, yazınızı gönderebilirsiniz.